Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 2025 yılını 35,7 milyar TL gelir fazlasıyla kapattı. Sosyal güvenlik sistemi 1994’ten bu yana ilk kez fazla verdi. Bütçe hazırlanırken 322,8 milyar TL açık öngörülüyordu. Bu yazıda son yirmi yılın gelir-gider tablosunu çıkarıyor ve şu soruyu soruyorum: Bu tablo yapısal bir iyileşmeyi mi gösteriyor, yoksa enflasyon, endeksleme ve muhasebe tercihlerinin geçici bir birleşimini mi?
1. Yirmi yılın tablosu (2006–2025)
Tablo, 5510 sayılı reform öncesindeki son yıllardan 2025’e kadar SGK’nın toplam gelirlerini, giderlerini ve gelir-gider dengesini gösteriyor. Resmî karşılama oranının yanına bir sütun daha ekledim: 2008’den bu yana Hazine’nin primlerin dörtte biri oranında aktardığı devlet katkısı hariç tutulduğunda oranın ne olduğu.
| Yıl | Toplam gelir | Devlet katkısı | Toplam gider | Gelir-gider dengesi | Karşılama oranı (%) | Devlet katkısı hariç oran (%) | Devlet katkısı hariç denge |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2006 | 53,8 | – | 71,9 | -18,0 | 74,9 | 74,9 | -18,0 |
| 2007 | 56,9 | – | 81,9 | -25,0 | 69,4 | 69,4 | -25,0 |
| 2008 | 67,3 | 1,7 | 93,2 | -25,9 | 72,2 | 70,4 | -27,6 |
| 2009 | 78,1 | 10,9 | 106,8 | -28,7 | 73,1 | 62,9 | -39,6 |
| 2010 | 95,3 | 15,2 | 122,0 | -26,7 | 78,1 | 65,7 | -41,9 |
| 2011 | 124,5 | 21,2 | 140,7 | -16,2 | 88,5 | 73,4 | -37,4 |
| 2012 | 142,9 | 23,5 | 160,2 | -17,3 | 89,2 | 74,5 | -40,8 |
| 2013 | 163,0 | 27,5 | 182,7 | -19,7 | 89,2 | 74,2 | -47,1 |
| 2014 | 184,3 | 30,5 | 204,4 | -20,1 | 90,2 | 75,3 | -50,6 |
| 2015 | 220,1 | 37,5 | 231,5 | -11,4 | 95,1 | 78,9 | -49,0 |
| 2016 | 255,9 | 46,5 | 276,5 | -20,7 | 92,5 | 75,7 | -67,1 |
| 2017 | 288,6 | 51,8 | 312,7 | -24,2 | 92,3 | 75,7 | -75,9 |
| 2018 | 369,2 | 57,6 | 385,0 | -15,8 | 95,9 | 81,0 | -73,3 |
| 2019 | 424,2 | 71,2 | 464,2 | -39,9 | 91,4 | 76,1 | -111,2 |
| 2020 | 472,6 | 85,1 | 540,1 | -67,5 | 87,5 | 71,8 | -152,5 |
| 2021 | 633,2 | 106,8 | 654,8 | -21,6 | 96,7 | 80,4 | -128,5 |
| 2022 | 1.000,1 | 174,7 | 1.039,8 | -39,7 | 96,2 | 79,4 | -214,4 |
| 2023 | 2.193,0 | 325,6 | 2.232,3 | -39,4 | 98,2 | 83,6 | -365,0 |
| 2024 | 3.962,5 | 637,7 | 3.972,8 | -10,3 | 99,7 | 83,7 | -648,0 |
| 2025 | 5.599,1 | 888,7 | 5.563,3 | +35,7 | 100,6 | 84,7 | -853,0 |
Tablo 1. SGK gelir-gider dengesi, nominal milyar TL. Kaynak: SGK aylık istatistikleri ve faaliyet raporları (2006–2023 dizisi Habertürk derlemesi; 2024–2025 SGK yıl sonu verileri, 2025 Faaliyet Raporu’nu aktaran Hürriyet, Habertürk ve Dünya ile Sigorta Gazetesi’nde karşılaştırmalı olarak teyit edilmiştir). Devlet katkısı hariç sütunlar yazarın hesabıdır. Devlet katkısı uygulaması 2008’de başladığı için 2006–2007’de iki oran aynıdır.
Tablodan üç şey hemen göze çarpıyor:
- Resmî oran yirmi yılda yaklaşık 26 puan yükseldi: 2007’de %69,4 iken 2025’te %100,6’ya çıktı. Tek ciddi kırılma, pandemi yılı 2020’deki geri çekilme (%87,5).
- Devlet katkısı hariç oran yalnızca %70’ten %85’e yükseldi. Yani resmî tablodaki iyileşmenin önemli bir bölümü, gelir tarafına Hazine kaynağının yazılmasından geliyor.
- Devlet katkısı hariç açık nominal olarak hiç küçülmedi. 2010’da 41,9 milyar TL iken 2025’te 853 milyar TL’ye ulaştı.
2. Birinci dinamik: Ücret ile aylık arasındaki endeksleme asimetrisi
Son yıllardaki sıçramanın en güçlü açıklaması, yüksek enflasyon ortamında gelir ve giderlerin farklı hızlarda güncellenmesidir. Prim gelirleri cari ücretlere, özellikle asgari ücrete bağlıdır. Asgari ücret yükseldiği ay prim matrahı da yükselir. Emekli aylıkları ise SSK ve Bağ-Kur’da geçmiş altı aylık enflasyona göre, yılda iki kez artırılır. Bu durum giderleri bir gecikmeyle izleyen bir yapıya sokar.
2023 bu mekanizmayı en açık gösteren yıl oldu. SGK bütçesi asgari ücrette %35 artış varsayarken, ocak ve temmuzdaki artışlarla yıllık artış %107’ye ulaştı. Prim gelirleri de aynı oranda, %107 artarak 724,1 milyar TL’den 1,5 trilyon TL’ye çıktı. Aynı yıl EYT ile emekli sayısı 2,1 milyon kişi artmasına rağmen açık, 2022’nin de altında kaldı (39,4 milyar TL).
Bu asimetrinin bir bedeli var, ancak doğru tanımlamak gerekiyor. Emekli aylıkları 2002’den bu yana reel olarak geriye gitmedi. Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı verilerine dayanan bir hesaba göre ortalama memur emekli aylığı bu dönemde reel olarak %41 arttı, en düşük tarım Bağ-Kur aylığındaki reel artış ise çok daha yüksek oldu. Gerileyen şey, aylıkların milli gelire göre konumu:
- En düşük işçi (SSK) emekli aylığı: 2002’de 257 TL ile kişi başına aylık GSYH’nin (457,2 TL) yaklaşık %56’sına denk geliyordu. 2025’in ikinci yarısında 16.881 TL ile kişi başına aylık GSYH’nin (59.557 TL) yaklaşık %28’ine geriledi. Yılın ilk yarısındaki 14.469 TL’lik tutarla oran %24’tür.
- En düşük memur emekli aylığı: Aynı veri setine göre 2002’de kişi başına aylık GSYH’nin %82’sine, 2025 başında %28’ine karşılık geliyordu.
Kısacası ekonomi büyürken emekli aylıkları bu büyümeye ayak uyduramadı. SGK’nın mali tablosundaki iyileşmenin bir kısmı, emeklilerin milli gelirden aldığı payın daralmasıyla finanse edildi.
3. İkinci dinamik: Kayıtlı istihdam ve prim tabanı
Gelir tarafını destekleyen ikinci unsur, kayıtlı istihdamdaki genişleme. Aktif sigortalı sayısı 2022’de yıllık %6,5 artışla 26,3 milyona çıktı ve o zamandan beri 26 milyon civarında seyrediyor.
Ancak bu iyileşmeyi demografiye bağlamak yanlış olur. Aktif/pasif oranı, yani emekli başına çalışan sayısı, 2000’lerin ortasında 2 civarındayken 2023’te 1,66’ya, 2024 sonunda 1,61’e geriledi. Sistemin yaş yapısı bozulmaya devam ediyor. Karşılama oranındaki yükseliş demografik tabloya rağmen gerçekleşti.
4. Üçüncü dinamik: Tek seferlik gelirler
Bazı yıllarda gelirler tekrarlanmayacak kalemlerle şişti. 2023’te EYT’den yararlanmak isteyenler askerlik, doğum ve yurt dışı borçlanması ile Bağ-Kur ihyası için yüksek tutarlı prim ödedi. Habertürk’ün hesabına göre bu kalemden yaklaşık 160 milyar TL tek seferlik gelir elde edildi. Aynı yıl yapılandırma kanunuyla 2,3 milyar TL öngörülen yapılandırma geliri 34,6 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu tür gelirler o yılın oranını yukarı çeker, ancak kalıcı bir gelir tabanı oluşturmaz.
5. Dördüncü dinamik: Devlet katkısı muhasebesi
2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’la Hazine, toplanan primlerin dörtte biri oranında SGK’ya katkı yapmaya başladı. Bu katkı SGK’nın “normal” gelirleri arasında gösteriliyor. Primler arttıkça katkı da otomatik olarak artıyor. Bu nedenle prim gelirlerini artıran her ücret şoku resmî karşılama oranını iki kez yükseltiyor: bir kez primler yoluyla, bir kez de devlet katkısı yoluyla.
Üstelik toplam gelir kalemi yalnızca devlet katkısını değil, ek ödeme transferi ve faturalı ödemeler gibi başka Hazine kaynaklı kalemleri de içeriyor. Sistemin kendi kaynaklarıyla ne kadar dengede olduğunu görmek için daha temiz bir ölçüt var: prim gelirlerinin emekli aylıkları ve sağlık harcamalarını karşılama oranı. Bu oran 2000’de %70 iken 2009’da %56’ya düştü, 2025’te %78,9’a, 2026’nın ilk yarısında %82,2’ye yükseldi. Yani gerçek bir iyileşme var, ancak sistem kendi primleriyle hâlâ giderlerinin yaklaşık beşte birini karşılayamıyor.
6. Beşinci dinamik: Bütçe tahminlerindeki sistematik sapma
Son üç yılda SGK açığı her seferinde bütçe tahmininin çok altında gerçekleşti:
| Yıl | Başlangıç bütçesindeki açık tahmini | Gerçekleşme |
|---|---|---|
| 2023 | −59,2 | −39,4 |
| 2024 | −385,7 | −10,3 |
| 2025 | −322,8 | +35,7 |
Tablo 2. SGK gelir-gider dengesi, tahmin ve gerçekleşme, milyar TL. Kaynak: SGK bütçe ve yıl sonu verileri (Habertürk).
Sapmanın kaynağı büyük ölçüde gelir tarafında. 2025’te prim gelirleri tahmini 284 milyar TL aştı (3.752,5’e karşı 4.036,2 milyar TL), giderler ise yalnızca 58 milyar TL aştı. Bütçeler asgari ücret artışını düşük varsayıyor: 2023’te %35 varsayıldı, gerçekleşme %107 oldu. 2025 bütçesinin yaklaşık %25’lik bir artışa göre hazırlandığı tahmin ediliyordu, gerçekleşme %30 oldu. Gelir öngörüsü düştükçe açık tahmini de abartılı çıkıyor. Bu nedenle “beklenenden iyi” sonuçlar kısmen tahmin yönteminin bir yan ürünü olarak okunmalı.
7. Peki gerçek bir iyileşme var mı?
Bütün bu çekincelere rağmen, Hazine’nin sosyal güvenliğe ayırdığı toplam kaynağın ekonomiye oranı son on beş yılda belirgin biçimde düştü. Bu kaynak devlet katkısı, açık finansmanı, ek ödeme, teşvikler ve GSS primlerini kapsıyor. Bütçe transferlerinin GSYH’ye oranı 2009’da %5,19 iken 2022’de %2,54’e geriledi, 2025’te ise yaklaşık %3,04 oldu. Prim gelirlerinin aylık ve sağlık harcamalarını karşılama oranındaki yükseliş de aynı yönü gösteriyor.
Ancak bu iyileşmenin iki ayağı kalıcı değil: emekli aylıklarının milli gelir içindeki payının daralması ve enflasyonun gelirleri giderlerden önce güncellemesi. Enflasyon düştükçe endeksleme asimetrisi zayıflayacak. Emeklilerin milli gelirden aldığı payın daha da daralmasının siyasi ve sosyal olarak sürdürülebilirliği de tartışmalı.
8. 2026 ve sonrası: Fazla neden kayboluyor?
2026’da tablo şimdiden tersine döndü. SGK 2025 Aralık’ında 109,4 milyar TL fazla verirken 2026 Ocak’ında 90,2 milyar TL açık verdi. Ocak–haziran döneminin toplam açığı 85,8 milyar TL oldu. Bu dönemde iki yönlü bir düzenleme devrede:
- Gelir artırıcı adımlar (7566 sayılı Kanun): Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası prim oranı 1 Ocak 2026’dan itibaren işveren hissesinde 1 puan artırılarak %20’den %21’e çıkarıldı. Bu artıştan 2026’da yaklaşık 111 milyar TL gelir bekleniyor. Prime esas kazanç üst sınırı asgari ücretin 7,5 katından 9 katına, borçlanma prim oranı %32’den %45’e yükseltildi. İmalat dışı sektörlerdeki işveren teşviki 4 puandan 2 puana indirildi.
- Devlet katkısının kaldırılması: 2008’den beri süren devlet katkısı 1 Eylül 2026’dan itibaren sona erdi. Kanun yürürlüğe girmeden önce bile katkı azalmıştı: mart ve nisan aylarında hiç aktarılmadı, ilk altı aydaki toplam 254,5 milyar TL’de kaldı. Oysa bütçede 1,16 trilyon TL öngörülüyordu.
Devlet katkısının kalkması SGK’nın açığını daha yüksek gösterecek, ancak Hazine’den çıkan para değişmeyecek. Değişen yalnızca ödemenin adı: “devlet katkısı” yerine “açık finansmanı”. Bu açıdan 2026 sonrasında manşet açık rakamları, 2025’teki fazla kadar yanıltıcı olabilir. Doğru izlenecek göstergeler, toplam bütçe transferlerinin GSYH’ye oranı ve prim gelirlerinin aylık ile sağlık harcamalarını karşılama oranı olmalı.
Sonuç
SGK’nın karşılama oranındaki yükseliş tek bir nedene indirgenemez. Üç katmanı birbirinden ayırmak gerekiyor:
- Muhasebe katmanı: Devlet katkısı resmî oranı yaklaşık 15 puan yukarı taşıyor. 2025 fazlası bu katmanın ürünü.
- Konjonktürel katman: Yüksek enflasyonda ücretlerin aylıklardan önce güncellenmesi, büyük asgari ücret artışları ve EYT borçlanmaları gibi tek seferlik gelirler. Bu katman enflasyon düştükçe zayıflayacak.
- Yapısal katman: Kayıtlı istihdamın genişlemesi ve prim tahsilatının güçlenmesi gerçek bir iyileşme. Ancak bu iyileşme, kötüleşen aktif/pasif oranına karşı ilerliyor.
Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği, yalnızca kurum bilançosunun dengeye gelmesiyle değil, bu dengenin emeklilerin milli gelirden aldığı payı daha da daraltmadan ve Hazine yükünü başka bir isim altında sürdürmeden sağlanabilmesiyle ölçülmeli.
Dr. Özcan Kuzulu · Finans ve Bankacılık
Kaynaklar
- Habertürk (A. Kıvanç), “Sosyal Güvenlik Kurumu 2025 yılını artıda kapattı”, 5 Mart 2026. Bağlantı
- Habertürk (A. Kıvanç), “SGK’nın prim gelirleri 2023’te ikiye katlandı”, 7 Mart 2024. Bağlantı
- Habertürk, “2024’te 724 bin kişi emekli oldu”. Bağlantı
- Habertürk, “SGK 85,8 milyar TL açık verdi”, Ekim 2026. Bağlantı
- Habertürk, “Primler yükseldi, SGK’nın gelirleri arttı”, 2026. Bağlantı
- Habertürk, “SGK bütçesinde asgari ücret sürprizi”. Bağlantı
- Dünya (Ö. Erdursun), “SGK’nın mali dengesi ve emekli gelirleri: Fazlanın arkasındaki gerçek”, 9 Mart 2026. Bağlantı
- Dünya, “SGK’nın gelir gider dengesi bozuldu!”, 23 Nisan 2026. Bağlantı
- Ekonomi Gazetesi, “Bütçeden SGK’ya aktarımlar” (aktif/pasif oranı). Bağlantı
- Habertürk (A. Kıvanç), “Milli gelirden paylarını alamadılar”, 29 Mayıs 2025 (Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı verileri). Bağlantı
- Hürriyet (N. Doğan), “İşte sosyal güvenliğin 2025 karnesi”, 15 Nisan 2026 (SGK 2025 Faaliyet Raporu). Bağlantı
- Sigorta Gazetesi, “SGK 2024 verilerini açıkladı”. Bağlantı
- TÜİK, Yıllık GSYH 2025 (kişi başına GSYH 714.682 TL), Alomaliye aktarımı, 31 Ağustos 2026. Bağlantı
- Cumhuriyet, 2002 ve 2025 en düşük emekli aylıkları. Bağlantı
- Alomaliye, “SGK Primleri Rehberi – 2026” (7566 sayılı Kanun). Bağlantı
Yazar Hakkında
