Giriş
Küresel ticaret ortamının sürekli evrilen yapısı, ihracatçı firmalar için hedef pazarların talep koşullarını ve barındırdığı riskleri doğru bir şekilde değerlendirme zorunluluğunu beraberinde getirmektedir. Bu stratejik ihtiyaç doğrultusunda, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından geliştirilen İhracat Pazar Monitörü (TİM İPM), Türkiye’nin ihracat performansının sürdürülebilirliği ve artırılması açısından önemlidir. TİM İPM, Türkiye’de sektörel düzeyde pazar talep ve risk koşullarını ölçen ilk ve tek endeks olma niteliği taşımaktadır. Bu kapsamlı izleme aracı, ihracatçılara küresel pazarlardaki güncel eğilimler ve potansiyel kırılganlıklar hakkında anlık bilgiler sunarak, veri odaklı karar alma süreçlerini desteklemektedir.
TİM İhracat Pazar Monitörü: Yapı, Metodoloji ve Güncel Veriler
TİM İhracat Pazar Monitörü, küresel ekonomideki talep ve risk dinamiklerini izlemek üzere tasarlanmış bir sistemdir. TİM İPM, İhracat Talep Endeksi ve Pazar Dayanıklılık Endeksi olmak üzere iki temel endeksten oluşmaktadır. Bu endeksler, pazar durumunu hem genel olarak hem de sektör ve ülke bazında takip etme imkânı sunmaktadır.
İhracat Talep Endeksi
İhracat Talep Endeksi, Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlere yönelik talep koşullarını, ihracat yapılan pazarlar üzerinden takip etmek amacıyla geliştirilmiştir. Endeksin hesaplanması, ihracatımızın paylarını temsil eden bir model ekonomi üzerinden gerçekleştirilir. Bu model ekonomideki talebi izlemek için, enflasyon, işsizlik, sınai üretim, iş güven endeksi ve tüketici güven endeksi gibi hem temel hem de öncü makroekonomik göstergeler kullanılır.
Bu göstergeler mevsim etkilerinden arındırılır ve faktör analizi yöntemiyle ağırlıklandırılır. Endeksin uzun dönem ortalaması 100 olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda, 100’ün üzerindeki endeks değerleri, talep koşullarının uzun vadeli doğal seyrine kıyasla daha olumlu olduğunu; 100’ün altındaki değerler ise daha olumsuz olduğunu ifade eder. Endeksteki değişim yüzdeleri, ihracat mallarına yönelik talepteki doğrudan bir değişim yüzdesini göstermemekle birlikte, pazarlardaki talep yaratıcı koşulların genel seyrine dair bir sinyal işlevi görür.
Güncel verilere göre:
- Aralık 2024’te İhracat Talep Endeksi, bir önceki aya göre %0,5, bir önceki yılın aynı ayına göre ise %0,9 azalışla 99,7 değerini alarak uzun dönem ortalamasının altında seyretmiştir. Bu düşüşte, işsizlik ve sanayi üretimindeki kısmi iyileşmelere rağmen, iş ve tüketici güveni ile enflasyon beklentilerindeki gerilemeler etkili olmuştur.
- Ocak 2025’te endeks 100 puana ulaşmıştır; aylık bazda %0,3 artarken, bir önceki yılın aynı ayına göre %0,7 azalış kaydetmiştir. İş güvenindeki yükseliş, işsizlik, enflasyon, sanayi üretimi ve tüketici güvenindeki gerilemelere karşın endeksi uzun dönem ortalamasına çekmiştir.
- Şubat 2025’te endeks, Ocak ayına göre %0,2 artışla 100,2 puana yükselmiştir. Ancak, işsizlik, iş güveni, sanayi üretimi ve enflasyondaki gerilemelere karşılık tüketici güvenindeki artış endeksi uzun dönem ortalamasının üzerinde tutmuştur.
- Mart 2025’te endeks 99,0 değerini alarak uzun dönem ortalamasının altında kalmıştır. Aylık bazda %1,2 azalış görülürken, bir önceki yılın aynı ayına göre %1,6 artış kaydetmiştir. Bu dönemde iş güveni, tüketici güveni ve enflasyon göstergelerindeki düşüşler, işsizlik ve sanayi üretimindeki kısmi iyileşmelere karşın endeksi uzun dönem ortalamasından uzaklaştırmıştır.
Pazar Dayanıklılık Endeksi
Pazar Dayanıklılık Endeksi, Türkiye’nin ihracat pazarlarının iktisadi ve politik kırılganlık ile risk seviyesini değerlendirmek üzere oluşturulmuştur. Bu endeks de ihracatımızın dağılımına göre oluşturulan bir model ekonomi kullanılarak hesaplanır. Pazarların kırılganlık düzeyini belirlemek için, uzun ve kısa vadeli politik ve iktisadi risk faktörlerini yansıtan göstergeler eşit ağırlıklarla kullanılır. Bu göstergeler arasında işsizlik, enflasyon, sınai üretim, iş güvenliği, tüketici güveni gibi iktisadi göstergeler ile sosyal istikrar, iç ve dış güvenlik, uluslararası gerilimler gibi jeopolitik göstergeler yer alır. Endeks değeri arttıkça, pazarlardaki risklerin ve kırılganlığın azaldığı yorumu yapılır. Endeksin uzun dönem ortalaması 100’dür. Dolayısıyla, 100’ün altındaki değerler risklerin göreceli olarak yüksek olduğunu, 100’ün üzerindeki değerler ise göreceli olarak düşük olduğunu belirtir.
Pazar Dayanıklılık Endeksi için güncel veriler şu şekildedir:
- Aralık 2024’te endeks, aylık bazda %0,2 azalışla ve bir önceki yılın aynı ayına göre değişim göstermeyerek 99,3 seviyesinde gerçekleşmiştir. Küresel jeopolitik risklerdeki sınırlı gerileme ve İhracat Talep Endeksi’nin uzun vadeli ortalamanın altında seyretmesi, bu dönemde ihracat pazarlarının genel dayanıklılığını olumsuz etkilemiştir.
- Ocak 2025’te endeks 99,8 puana yükselmiştir; aylık bazda %0,6 ve geçen yılın aynı ayına göre %0,4 artış göstermiştir. Küresel jeopolitik risklerdeki sınırlı gerileme ve İhracat Talep Endeksi’nin uzun vadeli ortalamasında seyretmesi, pazarların genel dayanıklılığını olumlu etkileyerek endeksi uzun dönem ortalamasına yaklaştırmıştır.
- Şubat 2025’te endeks 99,4 puana gerileyerek referans değerin altında kalmıştır. Genişleyici para politikası adımlarının gecikmesi ve enflasyonun baskılanamamasının bu sonuca etki ettiği değerlendirilmektedir.
- Mart 2025’te endeks 99,9 değerini almıştır. Aylık bazda %0,3 azalış görülürken, yıllık bazda %0,2 yükselmiştir. Küresel jeopolitik risklerdeki artış ve Talep Endeksi’nin uzun vadeli ortalamanın altında seyretmesi, ihracat pazarlarının genel dayanıklılığını olumsuz etkilemiş ve endeksi uzun dönem ortalamasının altına düşürmüştür.
Sonuç
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından sunulan İhracat Pazar Monitörü (TİM İPM), İhracat Talep Endeksi ve Pazar Dayanıklılık Endeksi gibi analitik araçları aracılığıyla, ihracatçılara küresel piyasalardaki talep ve risk dinamiklerini metodolojik bir çerçevede izleme imkânı tanımaktadır. Bu endeksler, talep koşullarını önde gelen makroekonomik göstergeler ve pazar dayanıklılığını sosyo-ekonomik ve politik risk faktörleri üzerinden değerlendirerek, Türkiye’nin ihracat stratejilerinin oluşturulmasında ve küresel rekabette konumlanmasında bilimsel bir temel sunmaktadır. TİM İPM’nin sağladığı detaylı pazar analizi ve gösterdiği güncel eğilimler, Türkiye’nin 2028 gibi iddialı ihracat hedeflerine ulaşma yolunda pazarlardaki değişimleri proaktif bir şekilde yönetmek ve potansiyel zorluklara karşı hazırlıklı olmak adına büyük stratejik öneme sahiptir.
About the Author
