TÜRKİYE EKONOMİSİ NEREYE GİDİYOR? YAPISAL REFORMLAR, OVP VE UZUN VADELİ BÜYÜME

1. Giriş: Makroekonomik İstikrar ve Yapısal Reform İhtiyacının Ekonomi Politiği

Türkiye ekonomisi, Cumhuriyetin ikinci yüzyılına girerken, küresel ekonomideki paradigma değişiklikleri ve yerel makroekonomik dengesizliklerin kesiştiği kritik bir eşikte bulunmaktadır. 2000’li yılların başında hayata geçirilen reform dalgasının (Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı) sağladığı ivme ile kişi başına düşen milli gelirin hızla arttığı ve orta-üst gelir grubuna yükseldiği bir dönemin ardından, ekonomi son yıllarda “orta gelir tuzağı” riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Literatürde yapısal reform, bir ekonominin potansiyel büyüme hızını artırmak, şoklara karşı dayanıklılığını güçlendirmek ve kaynak dağılımını daha verimli hale getirmek amacıyla yapılan kurumsal ve yasal düzenlemelerin bütünü olarak tanımlanmaktadır. Bugün Türkiye’de “yapısal reform” söylemi, enflasyonla mücadelenin (dezenflasyon) salt parasal sıkılaştırma ile başarılamayacağı, kalıcı fiyat istikrarı ve sürdürülebilir büyüme için üretim yapısının, işgücü piyasasının ve kamu maliyesinin mikro düzeyde dönüştürülmesi gerektiği gerçeğine dayanmaktadır.

2024 yılı itibarıyla Türkiye, yüksek enflasyon ve cari açık gibi kronik sorunlarla mücadele ederken, Orta Vadeli Program (OVP 2025-2027) ve 12. Kalkınma Planı çerçevesinde bir dengelenme sürecine girmiştir. IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların projeksiyonlarına göre, sıkı para ve maliye politikalarının etkisiyle büyüme oranlarının 2024 ve 2025 yıllarında %3,0-%3,5 bandına gerilemesi beklenmektedir. Bu “kontrollü soğuma”, enflasyonun düşürülmesi için kaçınılmaz bir maliyet olarak görülmekle birlikte, ekonominin uzun vadeli rekabet gücünü koruyabilmesi için bu sürecin verimlilik artırıcı reformlarla desteklenmesi elzemdir. Aksi takdirde, parasal sıkılaştırma sona erdiğinde ekonominin tekrar eski “yüksek büyüme-yüksek cari açık-yüksek enflasyon” döngüsüne (boom-bust cycle) dönme riski bulunmaktadır.

Bu rapor, Türkiye’nin yapısal reform gündemini; kamu maliyesi, işgücü piyasası, sanayi politikaları, yeşil dönüşüm, tarım ve hukuk sistemi olmak üzere altı ana eksende derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır. Analiz, sadece “ne yapılması gerektiğini” değil, mevcut OVP hedeflerini, uluslararası kuruluşların (OECD, IMF) tavsiyelerini ve sahadaki uygulama zorluklarını da kapsayan bütüncül bir perspektif sunmaktadır. Özellikle Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı (Green Deal) ve Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi dışsal çıpaların, Türkiye sanayisi için hem bir tehdit hem de bir modernizasyon kaldıracı olarak nasıl işlev göreceği raporun odak noktalarından biridir.

Tablo 1: Temel Makroekonomik Göstergeler ve OVP Hedefleri (2024-2027)

Veri Kaynakları: T.C. Strateji ve Bütçe Başkanlığı (OVP 2025-2027), IMF Article IV 2024 Raporu, Dünya Bankası Türkiye Ekonomik İzleme Raporu. Not: IMF ve OVP tahminleri arasında metodolojik farklılıklar nedeniyle sapmalar olabilir.

2. Kamu Maliyesinde Yapısal Dönüşüm: Vergi Adaleti ve Harcama Verimliliği

Türkiye’de yapısal reform tartışmalarının en somut ve acil başlığı kamu maliyesidir. 2023 Kahramanmaraş depremlerinin yarattığı devasa mali yük (tahmini 100 milyar doların üzerinde), bütçe dengelerini sarsmış ve açığın GSYH’ye oranını %5 seviyelerine taşımıştır. Ancak reform ihtiyacı sadece deprem harcamalarını finanse etmekle sınırlı değildir; vergi sisteminin yapısının, gelir dağılımını bozan ve kayıt dışılığı teşvik eden niteliğinin değiştirilmesi gerekmektedir. OECD ve IMF raporları, Türkiye’nin vergi tabanını genişletmesi ve dolaysız vergilerin payını artırması gerektiğini ısrarla vurgulamaktadır.

2.1. Vergi Mimarisinin Yeniden Dizaynı: Dolaylıdan Dolaysıza Geçiş

Türkiye vergi sisteminin en karakteristik özelliği, vergi gelirlerinin yaklaşık üçte ikisinin KDV (Katma Değer Vergisi) ve ÖTV (Özel Tüketim Vergisi) gibi dolaylı vergilerden oluşmasıdır. Harcama üzerinden alınan bu vergiler, geliri ne olursa olsun herkesten aynı oranda tahsil edildiği için “tersine artan oranlı” (regressive) bir etki yaratmakta ve gelir dağılımı adaletini zedelemektedir. Yapısal reform, vergi yükünün tüketimden kazanca kaydırılmasını hedeflemektedir.

2.1.1. Doğrudan Vergilerin Payının Artırılması ve Kayıt Dışı ile Mücadele

2024-2026 Katılım Öncesi Ekonomik Reform Programı’nda (ERP) belirtildiği üzere, gelir, kurumlar ve vergi usul kanunlarının güncellenmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda atılması öngörülen adımlar şunlardır:

• Beyanname Sisteminin Yaygınlaştırılması: Mevcut sistemde ücretlilerin büyük çoğunluğu beyanname vermemekte, vergileri kaynakta kesilmektedir (stopaj). Reform ajandası, belirli bir gelir düzeyinin üzerindeki tüm kazançların (kira, faiz, temettü, dijital gelirler) beyanname ile bildirilmesini ve toplam gelir üzerinden vergilendirilmesini hedeflemektedir. Bu, “az kazanandan az, çok kazanandan çok vergi” ilkesinin hayata geçirilmesi için teknik bir zorunluluktur.
• Kayıt Dışı Ekonomiyle Dijital Mücadele: Vergi Denetim Kurulu’nun (VDK) teknolojik altyapısının güçlendirilmesi, banka hareketleri ile beyan edilen gelirlerin çapraz denetimi (big data analizi) ve IBAN üzerinden yapılan ticari tahsilatların sıkı takibi, kayıt dışılığı azaltarak vergi tabanını genişletecektir. OVP’de yer alan “Dijital Vergi Dairesi” uygulamalarının yaygınlaştırılması bu stratejinin bir parçasıdır.

2.1.2. Asgari Kurumlar Vergisi ve Küresel Uyum

Çok uluslu şirketlerin vergi matrahını düşük vergi oranlı ülkelere kaydırmasını önlemek amacıyla OECD liderliğinde geliştirilen “Küresel Asgari Kurumlar Vergisi” (Global Minimum Tax – Pillar 2), Türkiye’nin de gündemindedir. Buna paralel olarak, yurt içinde faaliyet gösteren ancak çeşitli istisna ve muafiyetler nedeniyle efektif vergi oranı çok düşük kalan büyük şirketler için “Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi” uygulaması 2024 yılı itibarıyla yasalaşma sürecine girmiştir. Bu düzenleme, kurumlar vergisi gelirlerinin artırılmasını ve vergi harcamalarının (vazgeçilen vergi gelirleri) azaltılmasını hedefleyen yapısal bir adımdır.

2.1.3. Vergi Harcamalarının Gözden Geçirilmesi

Türkiye bütçesinde “vergi harcaması” olarak tanımlanan istisna, muafiyet ve indirimlerin tutarı oldukça yüksektir. Yatırım teşvikleri, bölgesel indirimler ve sektörel muafiyetlerin etki analizlerinin yapılarak, ekonomik katma değer yaratmayan veya amaca hizmet etmeyen istisnaların kaldırılması (rationalization), bütçe gelirlerini artıracak en önemli yapısal tedbirlerden biridir.

2.2. Kamuda Harcama Disiplini ve KİT Reformu

Maliye politikasının diğer ayağı olan harcamalar tarafında, sadece kemer sıkma (austerity) değil, harcama kalitesinin artırılması hedeflenmektedir.

• Tasarruf Tedbirleri ve Etki Analizi: 2024 yılında yayımlanan Tasarruf Genelgesi ile kamuda taşıt alımı, bina kiralama ve temsil giderlerine sınırlamalar getirilmiştir. Ancak yapısal reform, bu tür palyatif tedbirlerin ötesinde, her kamu yatırımının “fayda-maliyet” ve “sosyal etki” analizine tabi tutulmasını gerektirir. Verimsiz projelerin elenmesi (de-prioritization), kaynakların eğitim, sağlık ve dijital altyapı gibi üretken alanlara kaydırılmasını sağlayacaktır.
• KİT Yönetişim Reformu: Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT), bütçe üzerinde önemli bir yük ve “görev zararı” kaynağı olabilmektedir. IMF Article IV raporlarında da vurgulandığı üzere, KİT’lerin kurumsal yönetim ilkelerine göre yeniden yapılandırılması, fiyatlandırma politikalarının maliyet bazlı belirlenmesi ve Hazine üzerindeki koşullu yükümlülük risklerinin azaltılması kritik bir reform alanıdır. KİT’lerin şeffaflığının artırılması, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği açısından çıpa görevi görecektir.

3. İşgücü Piyasası ve Sosyal Güvenlik Reformları: Demografik Pencere Kapanırken

Türkiye, genç nüfus avantajına (demografik fırsat penceresi) sahip olmasına rağmen, bu potansiyeli işgücü piyasasına tam olarak yansıtamamaktadır. İşgücüne katılım oranlarının, özellikle kadınlarda, OECD ortalamalarının çok altında olması (%35-%40 bandında), büyüme potansiyelini sınırlayan en önemli yapısal kısıttır. Ayrıca, işgücü piyasasındaki katılıklar (rigidities), kayıt dışı istihdamı beslemekte ve verimlilik artışını engellemektedir.

3.1. Kıdem Tazminatı Fonu ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES)

Türkiye işgücü piyasasının en tartışmalı ve köklü reform başlığı kıdem tazminatıdır. Mevcut sistemde kıdem tazminatı, işveren üzerinde belirsiz ve birikmiş bir yükümlülük (bilançoda karşılık ayrılması gereken bir borç) oluştururken, işçiler için ise işverenin ödeme gücüne bağlı riskli bir alacak niteliğindedir. İşçilerin %80’inden fazlasının, işten kendi isteğiyle ayrılma veya kayıt dışı çalışma gibi nedenlerle kıdem tazminatına erişemediği tahmin edilmektedir.

2025-2027 OVP döneminde bu konu, “Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi” (TES) başlığı altında yeniden formüle edilmiştir. Hükümetin ajandasındaki reform tasarısı, kıdem tazminatının bir fona devredilmesini ve bu fonun Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ile entegre edilerek “ikinci basamak emeklilik” sistemine dönüştürülmesini öngörmektedir.

• Reformun Mekaniği: İşveren, her ay işçi adına belirli bir oranda primi fona yatıracak, bu birikim devlet garantisi altında nemalanacaktır.
• Kazanımlar: İşveren için maliyetin öngörülebilir hale gelmesi ve toplu ödeme riskinin kalkması; işçi için ise iş değiştirse dahi tazminat hakkının yanmaması (taşınabilirlik) ve birikimin güvence altına alınması.
• Riskler ve İtirazlar: Sendikalar, kıdem tazminatını “iş güvencesi” olarak görmekte ve fona devredilmesi durumunda işten çıkarmaların kolaylaşacağından endişe etmektedir. Ayrıca, fonun yönetiminde şeffaflık ve birikimin enflasyon karşısında erimemesi gibi endişeler, reformun toplumsal mutabakatla hayata geçirilmesini zorlaştırmaktadır.

Bu reformun hayata geçmesi, ulusal tasarruf oranlarını artırarak Türkiye’nin dış finansman ihtiyacını azaltma (cari açığı düşürme) potansiyeline de sahiptir.

3.2. İş Kanunu’nda Esneklik ve Yeni Nesil Çalışma Modelleri

Dijitalleşme ve pandemi sonrası değişen iş dünyası dinamikleri, 2003 tarihli 4857 sayılı İş Kanunu’nun güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Mevcut kanun, sanayi toplumu normlarına göre düzenlenmiş olup, uzaktan çalışma, platform ekonomisi (gig economy) ve esnek çalışma modellerini kapsamakta yetersiz kalmaktadır.

• Güvenceli Esneklik (Flexicurity): TİSK ve diğer işveren örgütlerinin raporlarında vurgulandığı üzere, “güvenceli esneklik” modeline geçiş hedeflenmektedir. Bu model, işe alım ve çıkarmayı kolaylaştıran (esneklik) ancak işsiz kalan bireyi güçlü sosyal güvenlik ağları ve işsizlik sigortası ile koruyan (güvence) bir yapıyı ifade eder.
• Uzaktan ve Hibrit Çalışma: Mevzuatın, uzaktan çalışanların mesai saatleri, iş sağlığı ve güvenliği, yemek/yol ücretleri gibi haklarını netleştirecek şekilde revize edilmesi gerekmektedir.
• Belirli Süreli Sözleşmeler: Belirli süreli iş sözleşmelerinin kullanım alanlarının genişletilmesi, özellikle gençlerin ve kadınların işgücü piyasasına girişini kolaylaştırabilir.

3.3. Kadın İstihdamı ve Beceri Uyumsuzluğu (Skills Mismatch)

OECD’nin 2024 Türkiye Ekonomik İnceleme Raporu, kadın istihdamının artırılmasını en kritik önceliklerden biri olarak belirlemiştir. Kadınların işgücüne katılımının artırılması, GSYH büyümesine doğrudan katkı sağlayacak en hızlı yoldur.

• Bakım Ekonomisi Reformu: Kreş ve yaşlı bakım hizmetlerinin kamusal desteklerle yaygınlaştırılması ve maliyetlerinin düşürülmesi, kadınların ev içi bakım yükünü azaltarak işgücüne katılımını teşvik edecektir.
• Mesleki Eğitim Reformu: Sanayinin “ara eleman” (teknisyen/operatör) bulma sorunu kronikleşmiştir. Eğitim sisteminin, teorik bilgiden ziyade sanayinin ihtiyaç duyduğu pratik becerileri kazandıracak şekilde, özel sektörle entegre Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) modeli üzerinden yeniden yapılandırılması gerekmektedir. OECD, işgücünün niteliğinin artırılmasını (upskilling/reskilling) verimlilik artışı için şart koşmaktadır.

4. Sanayi ve Teknoloji Hamlesi: HIT-30 ile Katma Değer Zincirinde Yükseliş

Türkiye’nin orta gelir tuzağını aşabilmesi, üretim yapısını düşük/orta teknolojiden yüksek teknolojiye dönüştürmesine bağlıdır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2024 yılında duyurulan HIT-30: Yüksek Teknoloji Yatırım Programı, bu dönüşümün amiral gemisi niteliğindedir. 2030 yılına kadar toplam 30 milyar dolarlık bir destek paketi öngören bu program, klasik “bölgesel teşvik” mantığından “proje ve ürün bazlı, seçici teşvik” mantığına geçişi temsil eden yapısal bir reformdur.

4.1. HIT-30 Programının Stratejik Bileşenleri ve Teşvik Mekanizması

HIT-30 Programı, Türkiye’nin küresel tedarik zincirlerindeki yerini güçlendirmeyi ve stratejik otonomi kazanmayı hedefleyen 8 ana başlık altında 30’dan fazla yatırım konusunu kapsamaktadır. Bu programın sunduğu teşvikler, yatırımcılar için “terzi usulü” (tailor-made) tasarlanmıştır.

Tablo 2: HIT-30 Programı Kapsamında Öncelikli Yatırım Alanları ve Destekler

Kaynaklar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı HIT-30 Tanıtım Dokümanları ve PwC Analizleri.

4.2. Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ Altyapısı

HIT-30 programının “Yapay Zekâ” ve “Veri Merkezi” çağrıları, Türkiye’nin dijital ekonomideki payını artırmayı hedeflemektedir. Özellikle bulut bilişim altyapısının (Cloud Computing) yerlileştirilmesi ve büyük ölçekli dil modellerinin (LLM) çalıştırılabileceği yüksek performanslı hesaplama (HPC) merkezlerinin kurulması, sadece teknoloji sektörü için değil, finans, sağlık ve lojistik gibi tüm dikey sektörlerin verimliliği için kritiktir. Program, yapay zekâ donanımlarına (GPU kümeleri vb.) yapılan yatırımlara ek hibeler vererek bu alandaki yüksek maliyet bariyerini düşürmeyi amaçlamaktadır.

5. Yeşil Dönüşüm ve İklim Diplomasisi: Varoluşsal Bir Mesele

Avrupa Birliği’nin Yeşil Mutabakatı (European Green Deal), Türkiye ekonomisi için sadece bir çevre politikası değil, en büyük ticaret ortağıyla olan ekonomik ilişkilerin geleceğini belirleyecek bir “yeni ticaret rejimi”dir. Türkiye’nin ihracatının %40’ından fazlası AB ülkelerine yapılmaktadır ve bu pazarın kaybedilmesi veya maliyet dezavantajı yaşanması, Türk sanayisi için büyük bir risk oluşturmaktadır.

5.1. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve Etkileri

SKDM (Carbon Border Adjustment Mechanism-CBAM), karbon yoğun ürünlerin AB’ye ihracatında, ürünün içerdiği karbon miktarına (gömülü emisyon) göre sınırda vergi ödenmesini öngörmektedir. Demir-çelik, çimento, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik sektörleri ilk aşamada kapsama alınmıştır. 1 Ekim 2023’te başlayan “geçiş dönemi” (raporlama yükümlülüğü), 2026 yılı başında “mali yükümlülük” (vergi ödeme) dönemine evrilecektir.

• Maliyet Analizi: Yapılan etki analizlerine göre, Türkiye’nin kendi içinde bir karbon fiyatlandırma mekanizması kurmaması durumunda, Türk ihracatçılarının AB sınırında ödeyeceği karbon vergisinin yıllık yüz milyonlarca Euro’yu bulabileceği, 2032 projeksiyonlarında ise bu rakamın milyarlarca Euro’ya ulaşabileceği tahmin edilmektedir. Bu durum, Türk mallarının AB pazarındaki rekabet gücünü ciddi şekilde aşındıracaktır.

5.2. Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve İklim Kanunu

Türkiye’nin SKDM vergisini Brüksel’e ödemek yerine, bu kaynağı kendi içinde tutarak sanayinin yeşil dönüşümünü finanse etmesi için ulusal bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurması zorunludur.

• ETS’nin İşleyişi: Devlet, sektörlere belirli bir karbon emisyon kotası (tahsisat) verecek, kotasını aşan firmalar, kotasının altında kalan firmalardan “karbon kredisi” satın almak zorunda kalacaktır. Böylece karbonun bir piyasa fiyatı oluşacaktır.
• Reformun Durumu: İklim Kanunu taslağı hazırlanmış olup, 2025 yılı içinde Meclis’ten geçmesi ve ETS’nin 2025-2026 döneminde pilot uygulamalarla devreye alınması beklenmektedir. Ancak kritik nokta, Türkiye’deki karbon fiyatının AB ETS fiyatlarına (şu anda ton başına 60-80 Euro bandında) ne kadar yakınsayacağıdır. Fiyatın çok düşük kalması durumunda, AB aradaki farkı yine vergi olarak tahsil edecektir.
• Sektörel Dönüşüm Zorlukları: Çimento ve demir-çelik gibi “karbonu düşürmesi zor” (hard-to-abate) sektörlerin, üretim teknolojilerini kökten değiştirmeleri (örneğin kömür yerine yeşil hidrojen, yüksek fırın yerine elektrikli ark ocağı) gerekmektedir. Bu dönüşüm devasa bir finansman ihtiyacı (CAPEX) doğurmaktadır. Türkiye’nin “Yeşil Tahvil” ve “Sürdürülebilir Finansman” taksonomisini yayınlaması, uluslararası fonların bu projelere akışını sağlamak için gereken finansal altyapı reformudur.

6. Tarım ve Gıda Güvenliğinde Devrim: Üretim Planlaması

Gıda enflasyonu, Türkiye’nin enflasyon sepetindeki yüksek ağırlığı (%25 civarı) ve halkın refahına doğrudan etkisi nedeniyle en stratejik sorunlardan biridir. Yıllardır süregelen plansız üretim, arz-talep dengesizlikleri ve fiyat dalgalanmaları (bir yıl soğan kıtlığı, ertesi yıl soğan fazlası) hem üreticiyi hem tüketiciyi mağdur etmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı, bu yapısal sorunu çözmek için 2024 yılında “Tarımsal Üretim Planlaması” yönetmeliğini yürürlüğe koyarak tarımda yeni bir dönemi başlatmıştır.

6.1. Yeni Destekleme Modeli ve Havza Bazlı Planlama

Bu reform, tarımsal desteklerin “ekildikten sonra değil, ekilmeden önce” belirlendiği ve yönlendirici bir araç olarak kullanıldığı bir modele geçişi ifade eder.

• İzinli Üretim Zorunluluğu: Stratejik ürünlerde (hububat, baklagil, yağlı tohumlar, pamuk vb.) çiftçilerin Bakanlıktan izin almadan ekim yapması yasaklanmıştır. İzinsiz ekim yapanlara idari yaptırım uygulanacaktır.
• Su Kısıtı ve Ürün Deseni: Suyun kritik olduğu havzalarda (örneğin Konya Kapalı Havzası), çok su tüketen ürünlerin (mısır gibi) ekimine izin verilmeyecek, bunun yerine daha az su isteyen stratejik ürünlere (buğday, arpa, mercimek) yönlendirme yapılacaktır.
• Sadeleşen Destekler: Yüzlerce kalemden oluşan karmaşık destekleme sistemi sadeleştirilmiş; mazot ve gübre desteği, “Temel Destek” adı altında birleştirilmiştir. Planlama kapsamındaki ürünleri, belirlenen havzada üreten çiftçilere “Planlı Üretim Desteği” adı altında ilave ödemeler yapılacaktır.

Tablo 3: Tarımsal Destekleme Reformunun Karşılaştırmalı Analizi

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı Mevzuat ve Tebliğleri.

6.2. Sözleşmeli Üretim ve Arz Güvenliği

Reformun bir diğer ayağı, sanayici ve perakendeci ile çiftçi arasındaki ilişkinin “Sözleşmeli Üretim” mevzuatı ile güvence altına alınmasıdır. Bu model, çiftçinin ürününü kime, kaça satacağını önceden bilmesini, sanayicinin ise hammadde arz güvenliğini sağlamasını hedefler. Sözleşmeli üretim yapanlara, sübvansiyonlu kredi ve sigorta prim desteği gibi ilave avantajlar sunulmaktadır.

7. Yargı Reformu ve Yatırım Ortamının İyileştirilmesi

Ekonomik reformların başarısı, sadece teknik düzenlemelere değil, aynı zamanda bu düzenlemelerin uygulandığı hukuki zeminin güvenilirliğine bağlıdır. Yatırımcıların uzun vadeli sabit sermaye yatırımları (Greenfield investment) yapabilmesi için “hukuki güvenlik” ve “öngörülebilirlik” en temel şarttır. Türkiye’nin CDS primlerinin ve doğrudan yabancı yatırım (FDI) girişlerinin seyri, hukuk sistemiyle yakından ilişkilidir.

7.1. Yargı Reformu Strateji Belgesi (2024-2028)

Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni Yargı Reformu Strateji Belgesi, iş ve yatırım ortamını doğrudan etkileyecek önemli hedefler içermektedir:

• Makul Sürede Yargılama: Ticari davaların yıllarca sürmesi, şirketlerin sermayesinin bağlanmasına ve ticari hayatın yavaşlamasına neden olmaktadır. Hedef süre uygulamalarının genişletilmesi ve ihtisas mahkemelerinin (ticaret, fikri mülkiyet, finans mahkemeleri) sayısının artırılması ile uyuşmazlıkların hızlı çözümü hedeflenmektedir.
• İcra ve İflas Kanunu Reformu: Şirketlerin mali zorluk yaşadığında başvuracağı konkordato ve iflas süreçlerinin daha etkin hale getirilmesi, “zombi şirketlerin” ekonomiyi tıkamasının önlenmesi ve alacaklı haklarının korunması açısından kritiktir.
• Yatırımcı Ombudsmanlığı: Yabancı yatırımcıların bürokrasiyle yaşadığı sorunları çözmek için yetkilendirilmiş, hızlı karar alabilen mekanizmaların (YOİKK bünyesinde) güçlendirilmesi.

7.2. Şeffaflık ve Öngörülebilirlik

Ekonomi yönetiminin ve düzenleyici kurumların (BDDK, SPK, Rekabet Kurumu) kararlarının öngörülebilir olması, yapısal bir reform niteliğindedir. Geçmişte sıkça yapılan ani mevzuat değişikliklerinin (gece yarısı kararnameleri) yerini, paydaşlarla istişare edilerek hazırlanan, etki analizi yapılmış ve geçiş süreci tanınan düzenlemelerin alması, güven ortamının tesisi için elzemdir.

8. Sonuç ve Gelecek Projeksiyonu: Bir Yol Haritası Önerisi

Türkiye ekonomisi, 2025-2027 döneminde zorlu bir dönüşüm sürecinden geçecektir. Bir yandan sıkı para ve maliye politikaları ile enflasyonun tek haneye indirilmesi mücadelesi verilirken, diğer yandan bu raporda detaylandırılan yapısal reformların hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu iki hedef zaman zaman birbiriyle çelişebilir (örneğin mali sıkılaştırma ile yatırım teşvikleri), ancak uzun vadeli refah için bu dengenin hassas bir şekilde yönetilmesi şarttır.

Temel Çıkarımlar ve Öneriler:

1. Reformların Eşgüdümü: Vergi reformu ile kayıt dışılıkla mücadele eşzamanlı yürütülmeli; işgücü piyasası esnekleştirilirken sosyal güvenlik ağları güçlendirilmelidir. Parçalı reformlar beklenen etkiyi yaratmayacaktır.
2. Dış Çıpanın Önemi: Türkiye’nin AB üyelik süreci siyasi olarak durağan olsa da ekonomik olarak Yeşil Mutabakat ve Gümrük Birliği’nin Modernizasyonu süreçleri, reformlar için güçlü bir “teknik çıpa” işlevi görebilir. SKDM uyumu, sanayinin teknolojik dönüşümünü zorlayan en güçlü motordur.
3. İletişim ve Güven: Yapısal reformlar, kısa vadede bazı kesimlerin (rant sahipleri, verimsiz işletmeler, kayıt dışı çalışanlar) çıkarlarını zedeleyebilir. Bu nedenle reformların uzun vadeli faydalarının topluma doğru anlatılması ve güçlü bir siyasi sahiplenme ile uygulanması, reform yorgunluğunu ve direncini kırmak için kritiktir.
4. Verimlilik Odaklı Büyüme: Artık ucuz işgücü ve kur avantajına dayalı büyüme modelinin sonuna gelinmiştir. HIT-30 gibi programlarla yüksek teknolojiye, eğitim reformuyla nitelikli insan kaynağına ve hukuk reformuyla kurumsal kaliteye yatırım yapmak, Türkiye’yi “orta gelir tuzağından” kurtaracak yegâne çıkış yoludur.

Türkiye’nin potansiyeli yüksektir; dinamik nüfusu, girişimci özel sektörü ve coğrafi konumu büyük avantajlardır. Ancak “coğrafya kaderdir” sözünü, “coğrafya fırsattır”a çevirecek olan şey, doğru zamanda doğru yapısal reformları hayata geçirebilme iradesidir.

Yazar Hakkında

Dr. Özcan Kuzulu

Administrator

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nde finans ve bankacılık alanında öğretim görevlisi. Çukurova Üniversitesi'nde finans alanında doktora yaptı. Akademiye geçmeden önce uzun yıllar bankacılıkta mali analiz, kredi yönetimi ve ticari bankacılık alanlarında yöneticilik yaptı. SPK Düzey 2, Kredi Derecelendirme ve Kurumsal Yönetim Derecelendirme lisanslarına sahiptir. Kurumsal finans, bankacılık, İslami finans ve iktisat tarihi üzerine yazıyor.

Web Sitesini Ziyaret Et Tüm Yazıları Gör